国際交流員コラム2026.9

2026年8月26日、ヒマラヤの国ネパールで、これまでにないほどの大きな洪水と土砂災害が発生しました。中国との国境に近いランタン国立公園周辺で、氷河を含む大規模な斜面崩壊が起こり、大量の水や土砂、氷、そして巨大な岩が川へ流れ込み、下流の町や村を一気にのみ込みました。災害は約100キロメートルに及び、道路や橋、建物などのインフラも大きな被害を受けました。
その後、被害はさらに拡大し、9月上旬時点の報道では1000人以上が亡くなり、5000人以上の行方がわからないという深刻な状況になっています。現在も、土砂や崩壊したインフラによって孤立した地域があり、救助活動が続けられています。「せき止め湖」については、一時的に水が少しずつ排出され水位が下がったものの、依然として強い警戒が必要な、極めて危険な状態が続いています。
この悲劇を目にするとき、私たちは地球温暖化について、もう一度真剣に考えるだけではなく、実際に行動を起こす必要があります。ヒマラヤの地域では、気温の上昇によって氷河の融解や地盤の不安定化が進み、洪水や土砂災害などの危険が高まっていると指摘されています。今回の災害も、こうした気候変動によるリスクを私たちに突きつける出来事となりました。
一方で、世界の二酸化炭素排出量を見てみると、ネパールが世界全体に占める排出量はごくわずかです。それにもかかわらず、ネパールのような山岳地域は、気候変動によって深刻な影響を受けています。
ここでは、私たちは「誰が悪いのか」という問いだけに目を向けるべきではないと思います。大量のエネルギーを消費して豊かな社会を築いてきた国も、気候変動による被害を受ける国も、同じ一つの地域に暮らしています。だからこそ、気候変動は一部の国の問題ではなく、私たち全員が向き合うべき問題なのです。
そして、もう一つ忘れてはいけないことがあります。
私たちは、未来の世代のためだけに自然を守るのではありません。自然そのもののために守る必要があります。
森林、川、氷河、草原、そしてそこに生きる無数の植物や動物たち。自然は、人間にとって役に立つから守るというものではありません。それぞれの生命には、それぞれの場所と役割があります。私たちは、植物も動物も含めた無数の生命が生きる「すみか(生息環境)」そのものを守っていかなければなりません。
ネパールは、そのことを私たちに教えてくれる国の一つです。国土は世界全体から見れば小さいにもかかわらず、非常に豊かな生物多様性を持っています。ネパールには、ユキヒョウやレッサーパンダ、ベンガルトラ、一角サイ、ヒマラヤタールなど、多様な野生動物が生息しています。また、ネパール固有の生き物も存在します。例えば、ネパール固有種として知られるヒマラヤフィールドマウス(Himalayan field mouse)、コウモリの一種であるチョルバホオヒゲコウモリ(Csorba’s myotis)、そしてネパールだけに生息する鳥として知られるスパイニー・バブラー(Spiny babbler)などです。ネパール政府観光局も、こうした固有の動物や鳥類、爬虫類、両生類、魚類が存在すると紹介しています。 ➡(Nepal Tourism Board)
こうした生き物たちは、私たち人間の言葉で「助けて」と訴えることはできません。しかし、彼らの生息地が失われば、彼らは生きる場所を失います。そして、一度失われた生態系や絶滅した生き物を、私たちは簡単に元に戻すことはできません。
だからこそ、今回のネパール災害を、遠い国で起きた悲しい出来事として終わらせてはいけないと思います。
気候変動は国境を越えます。自然もまた、国境で分けられることはできません。
誰かを批判して怒りをぶつけるのではなく、世界全体が当事者として責任を共有する必要があります。
未来の人間のために。
そして、人間だけのためでなく、この地球に生きるすべての生命のために。
ネパールで起きた災害は、私たちにそのことを静かに問いかけているのではないでしょうか。

[ネパールの気候変動]　－नेपालमा जलवायु परिवर्तन
​

 २६ अगस्ट २०२६ मा, हिमाली देश नेपालमा अहिलेसम्मकै ठूलो बाढी र पहिरो गएको छ। चीनसँगको सिमाना नजिकै रहेको लङटाङ राष्ट्रिय निकुञ्ज वरपर हिमनदीसहित ठूलो मात्रामा भिरपहिरो खसेर ठूलो परिमाणमा पानी, माटो, हिउँ र विशाल चट्टानहरू नदीमा मिसिएका छन्, जसले तल्लो तटीय क्षेत्रका सहर र गाउँहरूलाई क्षणभरमै बगाएको छ। यो विपद् करिब १०० किलोमिटरसम्म फैलिएको छ भने सडक, पुल र भवन जस्ता पूर्वाधारमा पनि ठूलो क्षति पुगेको छ।
 त्यसपछि क्षति अझ बढ्दै गएको छ र सेप्टेम्बरको सुरुवाति समाचार अनुसार १००० भन्दा बढी मानिसको मृत्यु भइसकेको छ भने ५००० भन्दा बढी बेपत्ता भएको गम्भीर अवस्था छ। अहिले पनि पहिरो र भत्किएका पूर्वाधारका कारण केही क्षेत्रहरू अलगिएका छन् र उद्धार कार्य जारी छ। "थुनिएको ताल"  को हकमा, अस्थायी रूपमा पानी बिस्तारै निकास भएर जलस्तर घटेको भए तापनि अझै पनि उच्च सतर्कता अपनाउनुपर्ने, अत्यन्तै खतरनाक अवस्था जारी छ।
 यो त्रासदीलाई देख्दा हामीले पृथ्वीको तापमान वृद्धि (ग्लोबल वार्मिङ) का बारेमा फेरि एकपटक गम्भीरतापूर्वक सोच्ने मात्र होइन, वास्तवमै कदम चाल्न आवश्यक छ। हिमाली क्षेत्रमा तापमान वृद्धिका कारण हिमनदीहरू पग्लिने र जमिन अस्थिर हुने क्रम बढ्दै गएकाले बाढी र पहिरो जस्ता विपद्को जोखिम बढेको औंल्याइएको छ। यसपटकको विपद्ले पनि हामीलाई जलवायु परिवर्तनका यस्ता जोखिमहरूको सामना गर्नुपर्ने यथार्थता देखाएको छ।
 अर्कोतर्फ, विश्वको कुल कार्बनडाइअक्साइड उत्सर्जनलाई हेर्दा विश्वभरिको उत्सर्जनमा नेपालको हिस्सा नगण्य छ। यसो हुँदाहुँदै पनि, नेपाल जस्ता पहाडी तथा हिमाली क्षेत्रहरू जलवायु परिवर्तनबाट गम्भीर रूपमा प्रभावित भइरहेका छन्।
 यहाँ हामीले "को दोषी हो" भन्ने प्रश्नमा मात्र ध्यान केन्द्रित गर्नु हुँदैन जस्तो मलाई लाग्छ। धेरै ऊर्जा खपत गरेर समृद्ध समाज निर्माण गरेका देशहरू र जलवायु परिवर्तनबाट क्षति बेहोर्ने देशहरू, सबै एउटै साझा क्षेत्रमा बसोबास गरिरहेका छौँ। 
 त्यसैले त जलवायु परिवर्तन कुनै एउटा देशको मात्र समस्या नभएर हामी सबैले मिलेर सामना गर्नुपर्ने समस्या हो।
 र, हामीले अर्को एउटा कुरा पनि बिर्सनु हुँदैन। हामीले प्रकृतिलाई भावी पुस्ताका लागि मात्र जोगाउने होइन। प्रकृतिको आफ्नै अस्तित्वका लागि पनि यसको संरक्षण गर्न आवश्यक छ।
 जङ्गल, नदी, हिमनदी, घाँसे मैदान र त्यहाँ बस्ने अनगिन्ती वनस्पति तथा जनावरहरू। प्रकृति मानवजातिको लागि उपयोगी छ भन्दैमा मात्र जोगाउने चिज होइन। प्रत्येक जीवको आफ्नै स्थान र भूमिका हुन्छ। हामीले वनस्पति र जनावरसहित अनगिन्ती जीवहरू बस्ने "वासस्थान" लाई नै संरक्षण गर्नुपर्छ।
 नेपाल हामीलाई यो कुरा सिकाउने देशहरूमध्ये एक हो। विश्वको तुलनामा यसको भूभाग सानो भए तापनि यहाँ अत्यन्तै समृद्ध जैविक विविधता रहेको छ। नेपालमा हिउँ चितुवा, हाब्रे (रेड पाण्डा), पाटे बाघ, एकसिङ्गे गैँडा र हिमाली थार जस्ता विविध वन्यजन्तुहरू पाइन्छन्। साथै, नेपालमा मात्र पाइने रैथाने जीवहरू पनि छन्। 
उदाहरणका लागि, नेपालको रैथाने प्रजातिको रूपमा चिनिने 'हिमालयन फिल्ड माउस' (Himalayan field mouse), चमेरोको एक प्रजाति 'चोर्बाज मायोटिस' (Csorba’s myotis), र नेपालमा मात्र पाइने चराको रूपमा चिनिने 'काँडे भ्याकुर' (Spiny babbler) आदि हुन्। नेपाल पर्यटन बोर्ड (Nepal Tourism Board) ले पनि यहाँ यस्ता अद्वितीय जनावर, चराचुरुङ्गी, सरीसृप, उभयचर र माछाहरू पाइने कुरा उल्लेख गरेको छ।
 यी जीवहरूले हामी मानिसको भाषामा "मलाई बचाऊ" भनेर गुहार माग्न सक्दैनन्। 
 तर, यदि तिनीहरूको वासस्थान नष्ट भयो भने तिनीहरूले बस्ने ठाउँ गुमाउनेछन्। अनि, एकपटक नष्ट भएको पारिस्थितिक प्रणाली (इकोसिस्टम) वा लोप भएका जीवहरूलाई हामीले सजिलै पुरानै अवस्थामा फर्काउन सक्दैनौँ।
 त्यसैले नै, यसपटकको नेपालको विपद्लाई टाढा देशमा घटेको एउटा दुःखद घटना मात्र मानेर भुल्नु हुँदैन जस्तो मलाई लाग्छ।
 जलवायु परिवर्तनले देशको सिमाना मान्दैन। प्रकृतिलाई पनि देशको सिमानाले वर्गीकरण गर्न सकिँदैन। कसैलाई दोष दिएर रिस पोख्नुको सट्टा, विश्वभरिका सबैले यसमा आफ्नो जिम्मेवारी महसुस गर्न आवश्यक छ।
 भविष्यका मानिसहरूका लागि।र, मानिसका लागि मात्र होइन, यस पृथ्वीमा बस्ने सम्पूर्ण जीवका लागि। नेपालमा घटेको यो विपद्ले हामीलाई यही कुरा शान्त रूपमा सोधिरहेको छ जस्तो लाग्दैन र?

​