国際交流員コラム2026.2

このコラムでは、象とアリが登場するネパールの有名な寓話（教訓話）を紹介します。ネパールではこの物語を小学校の授業、絵本や祖父母などによっても語られます。ここでは、私が幼い頃に聞いた話を書いています。教育的に伝えられている意味では、誰にとっても共通していると思います。

昔々、広い森と草原が続く土地に、一頭の大きな象が住んでいました。その象は小さな動物たちをいじめては楽しむ、傲慢な存在でした。誰よりも体が大きく、力も強かったため、森の王のように振る舞っていました。象は歩くたびに地面は揺れ、木々はざわめき、小さな生き物たちは恐怖で慌てて逃げ出していました。

ある日、象は水を探して歩いているうちに、知らず知らずのうちにアリの大きな巣を踏みつぶしてしまいました。巣は崩れ、多くのアリたちが苦しみました。アリたちは必死に仲間や卵を運びだしました。アリの長老は象のもとへ行き、勇気を出して言いました。「どうかお気を付けてください。ここは私たちの住処なのです。」しかし象は耳をパタパタと動かし、鼻で笑いました。「そんな小さな者たちのことなど、いちいち気にしていられるか。」

それからも象は何度も巣の周りをどしんどしんと踏み荒らしました。ついにアリたちは集まり、話し合いました。「力では勝てない。でも、私たちには数と知恵がある。」その夜、月明かりの下、アリたちは静かに象のもとへ向かいました。足を伝い、体を登り、耳の中や鼻の奥へと入り込みました。

象は突然、強いかゆみと痛みに襲われました。体を振っても、地面に転げ回っても、自分ではどうすることもできませんでした。

初めて象は、自分の弱い存在になったように感じました。やがて象は苦しみの中で叫びました。「わかった！許してくれ！私が悪かった！もう二度と弱いものを見下さない！」。アリたちは「他人を傷つけてはいけない。」と諭し、象は二度といじめないことを約束しました。アリたちは体から離れ、巣へ戻りました。象はそれ以来、歩くときには必ず足元を見るようになり、小さな生き物たちを守るようになったと言われています。

この話は、ネパールの子供達にはこう教えられています。「いじめっ子は、最終的に自分の行動の報いを受ける」、「どんなに小さくても、侮られてよい命はない」そして、「真の強さは思いやりの中にある」と。

यस स्तम्भमा, कमिला र हात्ती देखा पर्ने नेपालमा प्रदिद्ध एक लोक कथा (नैतिक कथा) प्रस्तुत गराउन चाहे। नेपालमा यो कथा प्राथमिक विधालयको पाठमा, चित्र पुस्तकमा र हजुरबा हजुरआमा आदि बाट पनि सुनाइन्छ। यहाँ मैले सानै हुँदा सुनेको कथा लेखेकी छु। शैक्षिक रुपमा दिइने यसको सन्देश सबैका लागि समान रहेको छ भन्ने मलाई लाग्छ।

धेरै वर्ष पहिले कुरा हो, विशाल जंगल र घाँसे मैदानले ढाकिएको भूमिमा एउटा ठूलो हात्ती बस्दथ्यो। त्यो हात्ती साना जनावरहरुलाई दु:ख दिएर आनन्द लिने घमण्डी स्वाभावको प्राणी थियो। ऊ शरीरले सबैभन्दा ठूलो र शक्तिशाली भएकाले जंगलको राजा जस्तै व्यवहार गर्थ्यो। हात्ती हिँड्दा जमिन थर्थराउँथ्यो, रुखहरु सर्सराउँथे, र साना जीवहरु डरले आतिँदै भाग्थे। 

एक दिन, हात्ती पानी खोज्दै हिँडिरहेको बेला उसले थाहै नपाई कमिलाहरुको ठूलो गुँड कुचेर भत्काइदियो। गुँड भत्कियो, र धेरै कमिलाहरु पीडित भए। कमिलाहरुले आतुर हुँदै आफ्ना साथीहरु र अण्डाहरु बाहिर सार्न थाले। कमिलाहरुका बुढा अगुवा हत्तीकोमा गए र साहस जुटाएर भने। "कृपया सावधान हुनुहोस्। यो हाम्रो बसोबास गर्ने ठाउँ हो।" तर हात्तीले कान फर्फरायो र सुँडले हाँस्यो। "यस्ता साना जीवहरुलाई, म किन वास्ता गर्नु।"

त्यसपछि पनि हात्तीले बारम्बार गुँडको वरिपरि कुचेर नष्ट गरिरह्यो। अन्तत: कमिलाहरु भेला भए र छलफल गरे। "बलले जित्न सकिँदैन, तर हामीसँग संख्या र बुद्धि छ।" त्यो रात, चन्द्रमाको उज्यालोमा, कमिलाहरु शान्त रुपमा हात्तिको तिर लागे। तिनीहरु उसका खुट्टाबाट माथि चढे, शरीर हुँदै कानभित्र र सुँडको भित्री भागसम्म पसे।  

हात्तीलाई अचानक तीव्र चिलाइ र दुखाइ महसुस भयो। शरीर हल्लाउँदा पनि, भुइँमा लडिबुडी गर्दा पनि, उसले केही गर्न सकेन।

पहिलो पटक हात्तीले आफू कमजोर भएको अनुभव गर्यो। अन्तत: पीडाले कराउँदै उ चिच्यायो, "ल, मैले बुझें! मलाई माफ गर! मेरो गल्ती भयो! अबदेखि म कहिल्यै कमजोरलाई हेप्ने छैन!" कमिलाहरुले उसलाई सम्झाए, "अरुलाई चोट, दु:ख दिनु हुँदैन।" हात्तीले फेरी कहिल्यै सताउने छैन भनेर वाचा गर्यो। त्यसपछि कमिलाहरु उसको शरीरबाट बाहिरिएर आफ्नो गुँडमा फर्किए। भनिन्छ, त्यस दिनदेखि हात्ती सधैं आफ्नो खुट्टातिर हेर्दै हिँड्न थाल्यो र साना जीवहरुको रक्षा गर्न थाल्यो।

यो कथा नेपालका बालबालिकालाई यसरी सिकाइन्छ: "दादागिरी गर्नेले अन्तमा: आफ्नै कर्मको फल भोग्छ", "जति सानो भए पनि कुनै जीवनलाई हेप्नु हुँदैन।", अनि "साँचो शक्ति दयामा निहित हुन्छ।"

​